-> bestellen

Vrijwel iedere Nederlander heeft tegenwoordig een mobiele telefoon en surft op het web. We bellen, mailen en twitteren wat af, we zijn bezig met e-shoppen, games, muziek en films. Meer en meer kan informatie via het web worden verspreid, geconsumeerd én geproduceerd. Het schrijven op papier en het lezen van gedrukte kranten en boeken loopt terug, maar zal het verdwijnen?
De nieuwe media mogen snel zijn, brede acceptatie ervan lijkt met enige traagheid te komen. De verspreidings- en gebruikspatronen van digitale technologie onder de bevolking blijken namelijk niet eenduidig. Tussen technofiele voorlopers en technofobe achterblijvers bevindt zich een grote groep die de elektronische snelweg bedachtzaam betreedt, terwijl jongeren juist intens genieten van alles wat de mobiele jeugdcultuur ze biedt. Naar verwachting zullen we het komende decennium dan ook leven met de rijkdom van oude en nieuwe media naast elkaar.

Jos de Haan (1960) is hoofd van de onderzoeksgroep Tijd, Media en Cultuur (TMC) van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) en sinds 1 september 2006 bijzonder hoogleraar ICT, Cultuur en Kennissamenleving aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.

32 pagina's, cahiersteek, ill. ISBN 9789089640963, prijs € 14,50.
-> bestellen

Wat is het effect van innovatie op de boekenbranche in het algemeen en op de toevoerketen in het bijzonder? De historie van Centraal Boekhuis gaat terug tot 1871 en sindsdien is het de partner van ondernemers in het boekenvak. De onderneming is uitgegroeid tot een toonaangevende logistieke dienstverlener. Centraal Boekhuis levert diensten aan uitgevers, boekverkopers en derden op het gebied van distributie, vervoer en informatievoorziening. De drager van het geschreven woord is niet meer alleen voorbehouden aan het fysieke boek en de digitalisering ontwikkelt zich sterk. Het is de vraag welk effect dat zal hebben op het traditionele distributiekanaal van auteur tot consument. Welke bedreigingen, maar vooral welke kansen zal deze evolutie bieden voor de sector? Verleden, heden en toekomst van de veranderende toevoerketen komen aan bod. Lezen zal altijd blijven bestaan, hoe en welke drager we daarvoor gebruiken zal bepalend zijn voor de toekomst van Centraal Boekhuis.

Hans Willem Cortenraad (1961) is algemeen directeur van Centraal Boekhuis. Na een studie aan de Koninklijke Militaire Academie werkte hij acht jaar als officier en verruilde daarna Defensie voor Centraal Boekhuis. Sindsdien is hij werkzaam in de boekensector. Na Centraal Boekhuis werd hij algemeen directeur van boekendistributeur Libridis en vervolgens van de Scholtens Groep. In 2001 volgde zijn benoeming tot algemeen directeur van de retailketen Bruna om eind 2003 terug te keren naar zijn roots en benoemd te worden tot algemeen directeur van Centraal Boekhuis.

32 pagina's, Genaaid gebrocheerd. ISBN 9057302527, prijs: € 15,00.
-> bestellen

Sedert de uitvinding van de boekdrukkunst door Johannes Gutenberg in Mainz rond 1450 is er veel discussie geweest over de betekenis van dit nieuwe communicatiemedium. Sommige tijdgenoten van Gutenberg beschouwden de boekdrukkunst als de belangrijkste mechanische uitvinding sinds de Oudheid en een door God gegeven instrument ter bevordering van de christelijke religie en herstel van de klassieke wetenschap. Anderen daarentegen traden de drukpers met terughoudendheid tegemoet en wezen op het gevaar van een ongecontroleerde productie van al maar meer, dikwijls corrupte en verderfelijke boeken en daarmee van de ondermijning van het kerkelijk en maatschappelijk bestel. Het zijn thema's die in later tijd in wisselende gedaante terugkeren. In deze verhandeling, die in 2002 werd uitgesproken als de eerste Tiele-lezing, wordt dit debat gevolgd vanaf de late Middeleeuwen tot in onze tijd, waarbij tevens aandacht wordt besteed aan het veranderend historisch perspectief.

P.G. Hoftijzer is bijzonder hoogleraar in de geschiedenis van het Nederlandse boek in de vroegmoderne tijd vanwege de Dr. P.A. Tiele-Stichting aan de Universiteit Leiden.

26 pagina's, genaaid gebrocheerd, ill. ISBN 9057302683, prijs: € 15,00.
-> bestellen

Van Johann Gutenberg tot Bill gates. Frans A. Janssen verdedigt in deze tweede Tiele-lezing twee met elkaar samenhangende stellingen. De zogenaamde eerste mediarevolutie (de boekdrukkunst die het geschreven boek verdrong) houdt in feite geen verandering van communicatiemedium in: de boekdrukkunst verricht dezelfde taken die het handschrift heeft, weliswaar beter (sneller, goedkoper) naar beide behoren tot hetzelfde grafische medium. De tweede stelling heeft betrekking op de zogenaamde tweede mediarevolutie (de digitale media die het gedrukte boek doen verdwijnen); hier is slechts tot op zekere sprake van een wisseling van medium: beide zijn in essentie grafische media. De veel gemaakte vergelijking tussen de situatie rond 1500 (gedrukt versus geschreven boek) en die rond 2000 (digitale versus gedrukte media) houdt geen stand.

Frans A. Janssen is emeritus hoogleraar boekwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam en is als bestuurslid verbonden aan de Bibliotheca Philosophica Hermetica te Amsterdam.

26 pagina's, genaaid gebrocheerd, ill. ISBN 9057303256, prijs € 15,00.
-> bestellen

Gerard Unger gaat niet in op de vraag of er minder gelezen wordt - weg met dat gruwelijke woord ‘ontlezing'- maar juist op de vraag of er momenteel anders gelezen wordt dan bijvoorbeeld vijftig jaar geleden. Of is vijftig jaar een te korte periode om iets zinnigs over verandering van leesgewoonten te kunnen zeggen? In ieder geval zou het lezen van boeken niet als geïsoleerd verschijnsel bestudeerd moeten worden; iedereen leest naast boeken talloze andere teksten. Beïnvloeden die de wijze waarop boeken gelezen worden? Er zijn aanwijzingen dat boeken lezen trager verandert dan lezen van bijvoorbeeld kranten. En hoe staat het met de vorm waarin tekst wordt aangeboden, met typografie en letters? Ondanks de regelmatig weerkerende veronderstelling dat de kwaliteit van typografie en letterontwerpen achteruit gaat of al is gegaan, kun je zonder meer stellen dat het met de typografie nog nooit zo goed is gegaan.

Gerard Unger (1943) behoort tot de meest ‘gelezen' Nederlandse typografen, hoewel veel Nederlanders zich dat niet bewust zullen zijn. Hij ontwierp tal van lettertypen die in binnen- en buitenland op grote schaal worden gebruikt voor kranten, bewegwijzering en digitale toepassingen. Unger doceert aan de Rietveld Academie in Amsterdam en is professor Typography & Graphic Communication aan de University of Reading in Engeland.

36 pagina's, genaaid gebrocheerd, ill. ISBN 9057303671, prijs: € 15,00.
-> bestellen

Nu gebruikers langs elektronische weg direct aan hun informatie kunnen komen, verliest het op papier gedrukte woord het primaat en moet de uitgever zijn tot voor kort zo centrale rol met anderen gaan delen. Uitgeverijen hebben zich eeuwenlang ingrijpend weten te vernieuwen: van familiebedrijf tot beursgenoteerd internationaal concern, van kleitablet tot electronic publishing. Daarom is er - volgens Joost Kist - in de steeds digitaler wordende omgeving wel degelijk toekomst voor de innovatieve uitgever, met name die van wetenschappelijke, informatieve en algemene literatuur. Als specialist in 'intellectuele technologie' kan hij een cruciale rol vervullen: als kwaliteitsbewaker, initiator en creatieve buffer tussen kennisbron en lezer. Kist besluit zijn toekomstvisie met een aantal praktische gedragsregels voor deze op kwaliteit gerichte uitgever.

Kist (1929) is na zijn rechtenstudie in Leiden steeds werkzaam geweest in de uitgeverij. Tot 1990 maakte hij deel uit van de raad van bestuur van Wolters Kluwer nv. Hij publiceerde tal van artikelen en boeken over elektronisch uitgeven en informatie management, zoals zijn proefschrift "BiblioDynamica" (1996).

32 pagina's, geniet, ill. ISBN 9053569065, prijs € 14,50.
-> bestellen

Eerst was er de mythe, al sinds de negentiende eeuw, dat het boek zou verdwijnen. Dan was er de legende dat we een papierloze maatschappij tegemoet gingen. En toen ontstond de fabel dat bibliotheken in de toekomst overbodig zouden worden door Google, Yahoo en elektronische tijdschriften. Intussen wordt in bibliotheken hard gewerkt aan het conserveren en restaureren van documentair erfgoed en aan het microverfilmen en digitaliseren van boeken en tijdschriften: niet alleen om ze universeel beschikbaar te stellen, maar ook om de originele exemplaren veilig te kunnen bewaren. Is dat zinvol werk? En zo ja, doen we daar in Nederland en Vlaanderen genoeg aan? Kunnen we misschien sámen iets doen aan de bewaring van het Nederlandstalige erfgoed? Of is België daarvoor toch een te moeilijk land? Met concrete aanbevelingen besluit Ludo Simons zijn pleidooi voor het behoud van ons erfgoed.

Ludo Simons (1939) was achtereenvolgens conservator van het Archief en Museum voor het Vlaamse Cultuurleven (thans het AMVC-Letterenhuis) in Antwerpen, directeur van de Stadsbibliotheek aldaar en hoofdbibliothecaris van de Universiteit Antwerpen. Tegelijk was hij hoogleraar Boek- en bibliotheekwetenschap aan de universiteiten van Antwerpen en Leuven. Hij is lid van de Koninklijke Vlaamse Academie van België voor Wetenschappen en Kunsten.

"Vraag iemand naar de zin van het leven en hij antwoordt met het verhaal van zijn leven." Met deze uitspraak van de Hongaarse schrijver György Konrad opende 'Nauwgezet en Wanhopig' van Wim Kayzer - een legendarische tv-serie vooral bekend bij literatuurliefhebbers. In de vele manieren waarop we zin en betekenis zoeken blijkt het narratieve een belangrijke rol te spelen. Soetaert presenteert een (b)logboek waarin hij de vraag 'wat is een verhaal' vervangt door 'wat wordt er over verhalen in verhalen verteld'? Het antwoord zoekt hij in boeken en films, in hoge en lage cultuur, in woord en beeld, in computergames en soaps... En last but not least: op het Internet als een nieuwe verhalenmachine. Kortom: vraag iemand naar de zin van verhalen, en hij vertelt nog een verhaal.
 
Ronald Soetaert (1951) werkte als leraar talen en literatuur, als lerarenopleider en op dit moment als hoogleraar aan de Universiteit Gent (vakgroep Onderwijskunde binnen de Psychologie en Pedagogische Wetenschappen). Zijn onderwijs en onderzoek focussen op literatuur- en taalonderwijs, cultuur en media. Vorig jaar schreef hij een essay voor de Nederlandse Taalunie over de 'cultuur van het lezen'. Hij is voorzitter van de Stichting Lezen Vlaanderen.

Prof. dr. H.J. Prakke, wetenschappelijk uitgever en communicatiewetenschapper avant la lettre, was een ware duizendpoot. Hij bouwde een solide wetenschappelijk fonds van hoge kwaliteit op en moderniseerde Van Gorcum op voortvarende wijze. Daarnaast deed hij zelf aan wetenschap. Welke boodschap heeft hij voor uitgevers, communicatie- en boekwetenschappers van nu?
In zijn werk was Prakke sterk op kwaliteit en op mensen gericht. In Duitse gevangenschap koos hij als lijfspreuk 'de mens zij de mens een heilige zaak'. Bij alles wat hij tot stand bracht was dit zijn mensvisie.

Joan Hemels (1944) is hoogleraar Communicatiewetenschap, in het bijzonder communicatiegeschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. Hij was gasthoogleraar aan diverse universiteiten in België, Duitsland en Oostenrijk.